“Wat willen jullie eten vandaag?” vroeg ik aan de twee kleuters die bij ons woonden. “Sauto soep!”, riepen ze enthousiast. Ik had gehoopt dat ze iets simpels als tomatensoep zouden zeggen, maar ging aan de slag. “Wat doet mama daar allemaal in?” vroeg ik, terwijl ik een recept opzocht. Met hulp van internet zette ik iets op tafel dat op sauto soep leek. De kinderen proefden en waren eerlijk: “Mama maakt het heel anders.”

Marian Dijkstra, gedragswetenschapper bij Enver, kijkt met een glimlach terug op deze herinnering uit haar tijd als gezinshuisouder. Juist in zulke kleine, alledaagse momenten ontdekte ze hoe belangrijk identiteit is voor kinderen die niet thuis kunnen wonen.

Vertrouwde dingen meenemen

“Pleegkinderen komen terecht in een nieuwe omgeving. Een ander huis, andere gewoontes, andere geuren en soms ook een andere cultuur. Tegelijkertijd nemen ze hun eigen geschiedenis, herinneringen en gebruiken mee. Dat maakt identiteitsontwikkeling een belangrijk thema binnen de pleegzorg.”

Volgens Marian zijn kinderen vaak op zoek naar antwoorden op vragen als: wie ben ik, waar hoor ik bij en wat neem ik mee van thuis? “Dat is niet altijd makkelijk als je tussen verschillende werelden opgroeit. Juist daarom is het belangrijk dat er ruimte is voor hun achtergrond, familie en cultuur.”

Wat is eigenlijk gewoon?

Marian weet uit eigen ervaring hoe snel je vanuit je eigen referentiekader handelt.

“Toen wij bijna twintig jaar geleden begonnen als gezinshuis, kwamen er twee broertjes bij ons wonen. Ze hadden allebei een groot boxkleed dat ze overal mee naartoe namen. Ik vond het eerlijk gezegd nogal groezelig en dacht direct: dat moet de wasmachine in. Gelukkig realiseerden we ons op tijd dat dit vooral ónze behoefte was. Voor die jongens rook dat kleed naar thuis. Het was misschien wel het laatste vertrouwde dat ze nog hadden.”

Die ervaring leerde haar kritisch naar zichzelf te kijken.

“Ik heb mezelf vaak moeten afvragen: reageer ik nu vanuit de behoefte van het kind, of vanuit mijn eigen idee over hoe dingen horen? En ik heb mezelf er ook weleens op betrapt dat ik zei: ‘Doe eens gewoon’. Maar wat is eigenlijk gewoon?”

Ruimte voor verschil

Volgens Marian helpt het kinderen juist als er in een pleeggezin ruimte is voor verschillen.

“Pleegouders hebben hun eigen normen, gewoontes en tradities. Dat is heel normaal. Tegelijkertijd is het belangrijk om nieuwsgierig te blijven naar wat een kind meebrengt. Door ruimte te geven aan de achtergrond van een kind, ondersteun je diens identiteitsontwikkeling én het gevoel erbij te mogen horen.”

Dat kan op allerlei manieren. Door samen een levensboek te maken, recepten uit te wisselen met familie, aandacht te besteden aan belangrijke feestdagen of door kinderen kennis te laten maken met rolmodellen die dezelfde culturele of religieuze achtergrond hebben.

Leren kijken naar identiteit

De aandacht voor identiteitsontwikkeling binnen de pleegzorg is de afgelopen jaren verder versterkt. In 2024 volgden de pleegzorgbegeleiders van Enver een training in identiteitsversterkend handelen, verzorgd door Clementine Degener, hoofddocent aan de Hogeschool Rotterdam en expert op het gebied van identiteitsontwikkeling.

Marian: “Die training heeft ons opnieuw bewust gemaakt van hoe belangrijk identiteit is voor pleegkinderen. Als pleegzorgbegeleiders ondersteunen we pleegouders bij vragen hierover. Hoe geef je ruimte aan verschillen? Hoe help je een kind om trots te zijn op wie het is en waar het vandaan komt? En hoe zorg je ervoor dat een kind zich thuis voelt in het pleeggezin, zonder een belangrijk deel van zichzelf kwijt te raken?”

“Pleegouders hebben hun eigen normen, gewoontes en tradities. Dat geldt ook voor de gezinnen waar kinderen vandaan komen. Juist door daar nieuwsgierig naar te zijn en verschillen bespreekbaar te maken, help je kinderen bij hun identiteitsontwikkeling. Het mooie is dat dit niet alleen waardevol is voor het kind, maar vaak ook verrijkend voor het hele pleeggezin.”

Samen op ontdekkingstocht

“Ik vond het soms best onwennig, maar vooral heel verrijkend om samen met kinderen op onderzoek uit te gaan. De mislukte sauto soep, kapsels die ik niet in model kreeg, muziek en tradities die wij thuis niet kenden. Het leverde niet alleen mooie gesprekken op met de kinderen, maar ook met hun ouders.”

Zo bracht de moeder van de kleuters bij een volgend bezoek alle ingrediënten én een uitgeschreven recept voor sauto soep mee.

“De kinderen hadden blijkbaar uitgebreid verteld over mijn kookkunsten,” vertelt Marian lachend.

Een gezinsidentiteit met ruimte voor iedereen

Wat Marian pleegouders vooral wil meegeven?

“Je hoeft niet alles te weten of direct goed te doen. Nieuwsgierigheid is vaak het belangrijkste. Ga samen met een kind op ontdekkingstocht naar wie het is, waar het vandaan komt en wat belangrijk voor hem of haar is. Zo bouw je aan een gezinsidentiteit waarin iedereen zichzelf mag zijn.”

“We are one, but we are not the same.”